Draai

Ek wil 2020 oor begin. Om mee te begin sal ek nie ‘n dagboek koop nie.

Ek was nie voorbereid vir die mal wêreld wat soos ‘n granaat oopgebars het en toe alles wat mooi en goed is, kom bevlek het nie. My kop se ratte wil nie die rigting van die aardbol se bewegings verstaan nie. My brein hardloop soos ‘n lawwe babahondjie al agter sy eie stert aan en my maag lyk soos vetkoekdeeg wat iemand in die son vergeet het.

Dis 1 September. Lentedag in die Suide, al is dit steeds koud en dra my ma ‘n serp op die foto. Dis net so rapsie onder 50 grade hier by ons, tog is dit amptelik die begin van herfs. Die Noordpool smelt en Kersvader is op Atkins se dieet en die elfies het Koronakoors en ek dink ons moet sommer voorlopig en vroegtydig Krismis kanselleer. Voor ons kinders hoop gee en dan hulle harte met ‘n maer Kersvader sonder geskenke moet breek.

Die skole het begin. Angstige ogies loer oor maskers vir my as ek in die gange afstap. Alles ruik soos ontsmettingsmiddel en spanning. Ek reken dis soos ‘n vergete bedpan in die ouetehuis se verswakte-afdeling verdoesel sou word, met die reuk van ammoniak en alkohol. Die gedagte dat daar alkohol in die waterlose handseep kan wees wat oral teen die mure in deurskynende houers lek, het my amper oortuig om vingers te begin suig. Die skool het skielik ‘n tronk geword. Jy mag aan niemand raak nie en afstand moet gehou word. Daar is afgebakende gebiede vir elke groep en sekuriteit staan oral en wag vir ons om iets verkeerd te doen. Lig jou masker oor jou neus. Laat sak jou hande. Haal ligter asem. Moenie hoes nie. Ek wil my albasters verloor.

Ses maande van isolasie het my mens-sku gemaak. Ek ruik almal se asems. Selfs van agter die maskers af. Ek gril vir ‘n kollega se vingernaels en voel hoe my battery pap word in gesprekke waar kla en kerm oorneem. Ek wil nie gesprekke voer oor wie se lewens meer saak maak nie, want hoe meer mense daaroor praat, hoe groter voel die skeiding vir my. Ek wil nie petisies teken, honde aanneem, aansluit by nog Faceboek-groepe of myself steur dat sekere speelgoedpoppies nou my dogter na tienerswangerskap en aborsies gaan lei nie.

Vanaand begeer ek stilte. Ek wil soos ‘n volstruis my kop in die grond druk en die mallemeule ignoreer. Te veel mense slaan op hul bors, skree hul frustrasie, dreig, vereis, verwag, soek nog nog nog nog nog… en die wat werklik sukkel en snak na asem, doen dit geruisloos. Kanker steel twee borste, ‘n ma druk ‘n kussing op haar maag sodat die kinders nie die hongerpyn kan hoor nie, ‘n pa trek die lem oor sy pols sodat die bloed saggies in die bad uitloop, ‘n baba verdrink, ‘n groot hand druk ‘n kindermond toe terwyl hy skandelik peuter, ‘n vrou begrawe haar man alleen. En dit alles terwyl die massas skree vir wyn en sigarette. Terwyl die tannies op hul hoë perdjies aandring om die bestuurder te sien. Terwyl politikuste lieg en blaam aanskuif en Brad Pitt ‘n meisie 30 jaar sy junior vra om te kys.

Die spanning sal verlig word. Die virus sal kwyn. Die vliegtuie sal die osoonlaag weer opfoeter en my kinders sal weer sonder aarsel drukkies uitdeel. Ek sal seker weer ‘n dagboek koop. Hoe hartseer is dit nie? Die mal wêreld hou net aan met draai. En mense juig.

Antwoord

‘n Herrie bars los, oor iemand ‘n vraag gevra het. Is Apple beter as Samsung? Moet ek regtig ‘n masker dra? Doen ons president die regte ding? Hoekom maak swart lewens saak?

Jy kan maar verder lees, ek gaan nie antwoorde gee nie. Ek is nie hier om op ‘n politiese seepboks te klim en my opinie uit te basuin nie. Dis nie asof my mening nou tog regtig die wêreld kan verander nie. Ek bedoel, wie is ek nou eintlik? Die effense berese, belese wese in die woestyn wat nog nooit gesien het hoe ‘n spinnekop kraam of ‘n vlermuiswang geëet het nie? Ek is net ‘n onderwyser. En al glo ek dat ek ook ‘n lewenslange leerder is, weet ek baie dinge nie. Ek weet nie eers wat ek nie weet nie. En as ek dink ek weet wat ek nie regtig weet nie, wat dan van die volgende stel kennis waarvan ek nie eers weet nie?

Nou moet mens nog boonop verstaan dat kennis in verskillende vorme voorkom. Daar is mense wat oor ongelooflike boekkennis beskik. Ek kan ure in verwondering sit en luister hoe iemand oor die oorlog vertel, die stories en staaltjies, die werkinge van ‘n weermag, die intelligensie wat soms ooglopend ontbreek. Daar is ‘n ingeneur wat in vervoering raak oor binêre kode en hoe 1 en 0 eintlik nie 0, 1 of 10 is nie, maar die verduideliking van hoekom die kliek van ‘n muis so lekker werk. My oogarts verduidelik in die mees eenvoudige terme aan my hoekom ek nie kwalifiseer vir laserbehandeling nie en gedoem is om bril te dra tot ek die ewige lig sal kan sien. Om te Google-loer maak kennis redelik maklik beskikbaar. Ongelukkig is dit dikwels die verkeerde kennis, in die verkeerde hande… amper soos ‘n hiperaktiewe kleuter wat met ‘n skêr in sy hand deur ‘n glaswinkel hardloop.

 

Aan ‘n ander hoek is daar intellektuele vernuf. Logiese denkers wat sistematies en analities probleme kan oplos en redenasies an voer wat my mond laat water. Hierdie is nie ‘n kuns wat jy leer nie. Dit word geoefen. Geslyp met ervaring. Geskaaf met refleksie. Ek dink dit is ook diegene wat Maslow se hoogste trappie van self-aktualisering bereik. Dis magies om te aanskou en in die laaste paar jaar het dit ‘n droom geword. Een wat ek weet nie bewaarheid sal word nie… en dit maak my selfs meer opgewonde.

 

Iets ongelooflik orgasmies en organies gebeur as die boekkennis met die intellektuele vermeng word. Dis mooier as ‘n sonsopkoms of ‘n paar stywe boude aan ‘n gespierde man. Dis meer inspirerend as ‘n hoëveld-storm of ‘n blinde kind met ‘n nagtegaal-stem wat Idols wen. As jy olie en water skud, meng dit vir die oomblik, maar as gevolg van digthede, skei hulle eindelik weer. Boekkennis en intellektuele vernuf werk nie so nie. Dis soos twee swetende lywe wat een word in ‘n passievolle oomblik, maar dan permanent deel word van mekaar. Onafskeidbaar. ‘n Nuwe tipe feniks wat uit die onkunde van ‘n nasie verrys. Dit maak my so opgewonde soos daai kleuter met die skêr. Die moontlikhede is grensloos.

 

Daar bestaan allerlei vorme van kennis en intellek en slimgeit. Ons kan nie alles bemeester nie. Ons moet vra vrae. Ons moet soek en eksperimenteer en uitvind. Ons moet ontdek en nuuskierig wees. Ons moet lees en ondersoek en soms ongemaklik voel. Dis deel van groei.

Ons hoef egter nie altyd op alles te antwoord nie. As ek wel antwoord, antwoord ek gewoonlik met ‘n aanhaling:

  • “Daar is twee oneindige dinge: die heelal en menslike sotlikheid. Ek is nie so seker oor die heelal nie.” – Albert Einstein
  • “Die verskil tussen genialiteit en sotlikheid is dat daar ‘n beperking op genialiteit is” – Albert Einstein
  • “Slim mense vra aanhoudend vrae. Dom mense antwoord dit aanhoudend.” – Michael Crichton

 

Miskien is die ware toets van kennis, in die wete dat stilbly soms die kragtigste antwoord is.

Kleintoontjie

Ek het my kleintoontjie gestamp. Nie net effens nie, maar ordentlik. Daar was bloed en ‘n halwe toonnael en vloekwoorde en trane. Met ‘n voet op ses kussings gestut, jenewer in die hand en die tv-kontroleerder in my beheer, voel ek toe tydelik beter. Die volgende oggend is my linkervoet so wisselvallige reënboog van violet, purperpers, koningsblou, grys, geel en groen. Die feit dat ek ook nie my allemintige gewig op die voet kon neerdruk nie, moes seker ook ‘n aanduiding gewees het dat iets groter fout is. Die dokter by ongevalle het sonder aarsel verklaar dat my kleintoontjie morsaf gebreek is. Daardie toontjie is gegespe en gegom en in watte toegedraai soos nog nooit vantevore nie.

Nou kyk, in die laaste vier dekades het ek myself nie vreeslik gesteur aan my kleintoontjie nie. Net as ek hom met ‘n deurkosyn of stoelpoot of Legoblokkie laat kennis maak het, was ek werklik bewus van hom. Andersins het ek hom maar bloot pienk geverf, soos die ander nege tone aan my paddapootjies. Ek het maar altyd gedink die kleintoontjie se doel is om meubelstukke in die donker te vind. Maar ek lees dat jou kleintoontjie eintlik help met balans. Hy het ‘n ondersteunende rol as dit kom by die voet en maak loop, hardloop en spring maklik. As jy jou kleintoontjie moes verloor, sou jy nie nodig hê om ‘n rolstoel aan te skaf of ‘n sintetiese ledemaat te koop nie. Om met ‘n ekstra kleintoontjie aan jou voet gebore te word, staan bekend as polidaktolie en is redelik algemeen. Die addisionele syfertjie word selde chirurgies verwyder, want… wel, hoekom? Hy maak mos niemand skade nie!

 

Toe ek by die dokter was, was hy baie besorg oor my kleintoontjie. Hy het daardie karnallie wraggies goed versorg. Nie een keer het die dokter vir my gesê dat ek moet huis toe gaan omdat ek dan nog nege ander gesonde, ongeskonde tone het nie. Nie een keer het hy gedreig om daardie toon af te sit of te ignoreer nie. Ongeag hoe klein en nuttig daardie kleintoontjie vir my voorgekom het, die dokter het my laat besef dat al my tone waarde het. Party tone doen meer en het meer verantwoordelikheid as ander, maar al tien tone is tog geregtig op mediese sorg? En al tien tone moet tog ewe mooi en netjies geverf word by die salon? Ek bedoel, ek gaan lekker kwaai wees as die tannie wat my hakke skuur, net ses van my tien tone verf en die ander aan die natuur se genade oorlos.

Ek gaan nie enige plakkaat maak waarin ek die kleintoontjie ophemel tot iets wat hy nie verdien nie. Ek gaan nie ‘n petisie teken om die kleintoontjie meer waarde te gee as waarvoor hy gewerk het nie. Maar ek gaan beslis nie skoene koop wat my kleintoontjie verkrummel nie. Ek kyk waar ek loop, want ek wil nie een van my tien tone stamp nie. Ek smeer my voete elke aand room en knip my kloutjies gereeld, want ek wil nie my lakens stukkend skeur met skerp kleintoontjienaels of growwe hakke nie.

 

Kyk, al tien my tone is belangrik. Nes my vinger ook waarde het. En so ook elkeen van die 206 bene in my lyf. Maar onlangs het my kleintoontjie seergekry. Hy het ‘n ekstra bietjie aandag nodig gehad en moes so bietjie pamperlang word. My lewe het aangegaan. Ek het maar ‘n ou pynpilletjie gedrink en wag nou vir die herstel wat sal plaasvind. Ek gaan nie sosiale media bestorm met melodrama van “by die dood omdraai” of “amper was ek fisies gebrekkig” of “ek is jammer oor ek nie my kleintoontjie erken het nie”. Want te veel mense gaan lag en ander gaan blomme stuur en my ma gaan haarself in ‘n maagseer in stres en my vriende gaan hulle oë rol en ag, ek is nie lus vir drama nie. So ek laat my kleintoontjie maar net in stilligheid genees.

Ek kyk wel nou af na my ligpers linkervoet ek weet, my kleintoontjie maak ook saak.

 

Onvoorwaardelike liefde

Ek het lief.

My liefde vir woorde skuil tussen die honderde boeke waarmee ek myself omring. So lief is ek vir woorde dat ek dikwels ook sommer stront lees… net sodat ek weer mooi woorde kan waardeer. Ek gril vir die woord “groceries” in ‘n Afrikaanse sin, terwyl “liefkosing” die kraakbeen in my oor streel. Ek vind vreugde in dwangrym en verspotte limerieke en poëtiese verskynsels, maar daal tot op ‘n Kômmin vlak waar ek oorboord gaan met ongehoorte vloekwoorde en uitspattige swart humor… en ja, swart humor maak ook saak.

Ek is lief vir kos. Lekker kos. Roomys en karameltert. Salm met heuning en kapokaartappels. Malvapoeding en dik, warm vla. ‘n Skaaptjoppie met die vet wat krakerig gebraai is. Dit beteken nie ek eet net lekker kos nie. Soms wurg ek ‘n selderystokkie af. Of eet ek slaai met blare in. En ek het een keer tofu probeer eet, maar ek sweer ek eet eerder ‘n hoenderdrol en sluk dit af met suur jogurt. Die rolletjie om my middel is die getuie dat ek nie veel fiemies het as dit by voedselgroepe kom nie… en my drildye erken dat ‘n sjokolade in elke hand my idee van ‘n gebalanseerde dieet is.

Ek is lief vir musiek. Ek luister opera en Amanda Strydom en Jack Parow en Finneas en Travis Scott en Taylor Swift. Ek sing uit volle bors saam met enige musiekblyspel en soms eer ek selfs die bure met ‘n akapella-weergawe van ‘n Celine Dion treffer uit die negentigs. Terloops, ek dink die bure se kat is op hitte, maar dit is nie nou hier ter sprake nie. Ek leer waarvan ek hou en watter liedjies ek liefs oorslaan. Apple Music vra gelukkig nie vrae nie.

Ek is lief vir vars lug, al is dit tans so warm dat selfs die kaktusse sug. Ek is lief vir my klein tuintjie, al word selfs die vygies moedeloos in die humiditeit. Ek is lief vir die wolke, want hulle gee my eindelose moontlikhede. Ek is lief vir koffie en tee, maar ook vir jenewer, wyn en soms ‘n bier. Ek is lief vir my MacBook en onbegrensde internettoegang en Yankee Candles en sagte, wit beddegoed en Zoom-kuiers en om in my stoel in die hoek, langs my Arabiese lamp te sit en skryf.

Ek is egter die heel liefste vir my mense. My man wat skrop aan die pan waarin ek salm met heuning laat aanbrand het. Hy wat visvang-goeters kerf, al vang hy nie vis nie. Hy wat met Job se geduld die kinders wys hoe magnetisme werk.

My dogter wat ‘n vlymskerp sin van humor ontwikkel en met skewe glimlag haar oë vir my rol, want sy het gelees dis wat tieners doen… en sy is nou tien en moet begin oefen.

My seun wat nie meer ‘n seuntjie is nie, maar styf teen my kom staan in die middel van ‘n vergadering en trots aan die hele bestuurspan verklaar hoe lief hy my het.

My familie en vriende wat oral oor die aarde versprei is, maar wat sonder om te blik of te bloos, die foon sal antwoord as ek bel.

Ek was al die jare verkeerd. Ek het geglo ek het hulle onvoorwaardelik lief. Maar daar is nie iets soos onvoorwaardelike liefde nie. Daar is liefde. En dan is daar voorwaardes. 

Ek is dankbaar om lief te kan hê.

Ruimte

Opgewonde sit ek en kyk hoe Elon Musk se droom die ruimte inskiet. Space X is in 2002 (amptelik) gebore en miljuisende ure se navorsing, passie, werk, mislukkings, verwerking en aanpassings het gelei tot die historiese oomblik.

Bob en Doug sit effe knap, ongemaklik en in besondere isolasie in Falcon 9. Hulle hartklop, bloeddruk, suurstof en selfs die vlakke van suurinhoud word gemonitor, soos hulle in die bestek van 10 minute deur die atmosfeer van die aarde bars en vry is soos min mense ooit sal ervaar.

Ek is nie ‘n kenner van ruimte, satelliete of die wetenskap van ‘n vuurpyl nie, maar dit het nie my kinderlike opgewondenheid gekniehalter nie. Toe ek die video sien waar Elon opspring en sonder aarseling sy vreugde vier, het ek vrylik ‘n ou traantjie gepik.

Rolf Dobelli het die begraafplaas as die rykste plek op aarde beskryf, omdat soveel drome en hoop daar begrawe is. Elon is so ongelooflik bevoorreg om sy droom te kon laat realiseer, dat dit my sommer weer tot voor die rekenaar druk. Hy het nie met sy gat in die botter geval nie. Hy was nie net gelukkig nie. O nee, Elon het vir die laaste twee dekades, elke dag, sonder ophou, aan sy droom geskaaf, gewerk. Uithouer wen dalk nie altyd nie, maar Elon het weer die vlammetjie van motivering kom aansteek.

Dis baie maklik om verskoning te maak. Ek hoor en lees hulle daagliks.

“Die kinders hou my te besig, so ek kan nie nou daardie kortverhaal skryf nie.”

“My werk vereis reeds so baie, ek kan nie leer om nou nog te kook ook nie.”

“Ek het nie die regte skoene om te begin draf nie.”

“Dit vat geld om jou eie besigheid te begin.”

Dis die regering, ‘n skoonma, die skool, ‘n virus, ABSA, korrupsie… ander kry die skuld omdat jy jou eie drome begrawe. En alhoewel nie alles in ons beheer is nie, is daar tog sekere realiteite wat ons van onsself weerhou.

Ek is nie onskuldig nie. Daar is baie dinge wat ek eenvoudig nie wil doen nie… soos om suiker uit my dieet te sny of te begin oefen. Ek stel nie belang nie en gaan ook nie verskoning maak daarvoor nie. Visvang interesseer my nie. So ook nie rekenaartaal, verftegnieke, blaarslaai of chemiese vergelykings nie. Maar daar is soveel wat ek WIL doen. En dan lei uitstel tot afstel. Ek wil ‘n postmodernistiese boek skryf. Ek wil klavier speel. Ek wil eet sonder om vet te word. Alle drome kan sekerlik nie waar word nie, maar Elon het my op 30 Mei weer herinner dat alles ook nie onmoontlik is nie.

Ek het die klawerbord vanoggend afgestof en ek onderneem om vir die volgende ses weke elke dag ten minste twintig minute my vingers los te maak oor die klawers. Al die pakke papiere en boeke en navorsing is uit die kas gehaal en vandag gaan ek begin sorteer aan die inhoud van daardie boek. Ek gaan ophou skuldig voel oor ek witbrood met BAIE kaas eet (en daarvan hou).

Crew Dragon het geskiedenis gemaak. Die hele wêreld het in afwagting sit en kyk hoe gode van alle herkoms, met behulp van fisika,, ‘n wonderwerk beskerm. Elon verduidelik in ‘n onderhoud, minute na die afvuring van sy breinbaba, dat die mens ‘n nuuskierige wese is. Ons het elkeen ‘n onwrikbare drang om te ontdek. Party mense onderdruk dit tot op ‘n punt van hartseer en depressie. Ander groei vlerke aan hul voete. Ons hoef nie eenders te soek nie. Die ruimte is maar een plek om te gaan ontgin. Begin dalk kleiner. In jou huis. In jou tuin. Selfs net in jou binneste. Maar om hemelsnaam, moenie jou ruimte afbreek tot ‘n spikkel wat niksseggend gaan sterf nie. Jy is beter as dit. Bestem vir meer. Doen wat jy moet doen, nie net wat jy glo jy kan nie. Skep jou ruimte.

Menslikheid

Wetenskaplikes en viroloë verduidelik dat die covid-19 virus jou longe aantas. Die wat nie aan die virus blootgestel word nie, blyk egter in groter gevaar te wees. Depressie, angs, vrees en die verlies aan menslikheid. Dis maar enkele van die simptome wat ek waarneem.

Daar is heelwat dinge wat my hartseer maak. Die feit dat ek nie ontelbare liters roomys kan eet sonder om donderdye te ontwikkel nie, is maar ‘n traandruppel in die emmer. Ek #grendelgrens saam met die Oumas en Oupas wat nie hulle spliknuwe kleinkinders kan vashou nie. Ek tjank asof ek twaalf uie geskil het elke keer as ek die nuwe sieksyfers sien. Dit beteken die vliegtuie se vlerke word nog nie reggeskud vir ‘n moontlike kuier nie. Ek hoor die tranerige stemboodskappe, in kamers opgeneem waar die gordyne dae laas oopgetrek is en ek kan die depressie ruik. Ek bid harder, meer. Tog voel ek hulpeloos, want ek weet die beste medisyne is ‘n drukkie.

Daar is heelwat dinge wat my senuweeagtig maak. ‘n Kind wat met ‘n warm beker koffie in die gang af loop, byvoorbeeld. Ek kry ook hartkloppings as daar konfyttoebroodjies gesmeer word en ek sien hoe die stroperige mes op die kas neergesit word. Maar iewers is iemand besig om somme te maak en planne word beraam vir die einde van die maand, want die geld raak min en die gebede droog op. Die angs bou ‘n huis op die sand.

Daar is heelwat dinge wat my bang maak. My man wat sê hy gaan die vuur eers oor ‘n uur aansteek… veral as ek weet hy is al besig met sy tweede whiskey. ‘n Toegetrekte stortgordyn in ‘n stikdonker badkamer gee my rillings en as ek sien dat daar nog net een glasie in die bottel wyn oor is, ervaar ek melodramatiese vrees. ‘n Ma slaap onrustig oor sy weet haar kind sit sonder inkomste en heenkome in ‘n vreemde land. Die swart vrou met skurwe hande is bang vir die skaduwees wat tussen die sinkplate op soek is na lêplek. Onderwysers is bang hulle word in klaskamers vol siektes inforseer, waar bang, gemaskerde ouers, hul bang, gemaskerde kinders aan genade oorlaat.

Daar is heelwat dinge wat my kwaad en gefrustreerd laat voel. Soos my man wat ‘n vuur belowe, sonder die intensie om op te staan. Soos die kinders wat na weke van smeek, steeds hul handoeke op die vloer los. Soos die gebrek aan sinvolle antwoorde, die feit dat die kinders moeg raak vir my vervelige resepte, #krummels, vuil #vensters en skottelgoed… en die grade van moerigheid fluktueer amper so radikaal soos die teorieë van profete, professors en pastoriekoeke.

Ek verstaan die emosies. Ek ervaar simpatie en empatie in grade van wisselvalligheid. Maar ek staan stom en staar na hoe wreed en selfsugtig en selfbehep en geniepsig mense geword het. Daar word in slaai gekrap, neuse word in ander se besigheid gedruk en vingers beland in pasteie waar hulle nie hoort nie. Verwensing, toesmeerdery, naamsmeerdery, ek voel sommer ongemaklik. Asof ek twee witbrode geëet het en nou lyk soos ‘n swanger vrou in haar derde trimester. Opgeblaas met erge sooibrand. Almal met internettoegang het nou “ingeligte”, “volleerde” opinies en behoede jou as jy verskil. Dis nie meer “een vir almal en almal vir een nie”. O nee, skielik is dit “ek vir myself en basta met die res.” My angs en vrees en hartseer en depressie verdubbel met elke negatiewe kommentaar wat ek lees, met elke virtuele klap wat uitgedeel word en met die wete dat menslikheid besig is om ‘n luukse te word. Van menslik tot mislik. Van gaaf tot gemors. Van wonderlik tot wreed.

Ek onderneem om ons kokon in positiewe energie te omvou. Ek belowe dat ek net goed en mooi die wêreld sal instuur. Ek sal opbou en komplimenteer. Nie net in my huis nie, maar ook met elke boodskap. Elke klein bietjie sal help. Dit moet net. Anders gaan die massagraf onmenslik wees.

Krummels

Ek wil oorlog verklaar teen krummels.

Daar is krummels op die vloer en krummels op die kas. Daar is krummels in die laai en krummels in die teëls se las. Daar is krummels op die tafel en krummels op mat. Krummels op die kroontjies en krummels in elke gat. Suikerkrummels, broodkrummels, koffiekrummels, wasgoedpoeierkrummels en soutkrummels. Ek voel asof al vyf die voedselgroepe in gekrummelde vorm deur my huis gevind kan word.

Nou kyk, ek verstaan hierdie is waaragtig ‘n eerstewêreld-probleem, maar net omdat ek nie in ‘n blikhuis bly saam met 300 vlugtelinge nie, beteken mos nie dat ek nie geregtig is op emosies nie? En vandag is ek emosie-belaai. My moermeter is diep in die rooi, want ek kan nie kaalvoet deur my huis loop nie. Want… krummels!

Ek weier volstrek dat die kinders (dit sluit nou die amper veertigjarige kind ook in) in enige ander vertrek behalwe die voorhuis en kombuis mag eet. Tog trap ek in krummels in die badkamer. Wie, met ‘n gesonde verstand, sal ‘n worsbroodjie in die badkamer wil eet? En hoe krummel jy ‘n vienna? Hoe? HOE?

Ons het nie ‘n groot kombuis nie. Veral werkspasie is maar min. Dit behoort dus nie moeilik te wees om die blaaie krummelvry te hou nie, maar die Here hoor vir my vandag, dis asof die mense saam met wie ek ‘n huis deel, blind is vir krummels. Hulle vee oor en om en verby elke WIT krummel op ‘n SWART oppervlak. Dan moet ek skouerophalend hoor: “Maar ek het die kas afgevee?” Ja. Ja jy het. En jy het dit soos jou gat gedoen!

Ek was beddegoed. Daar is krummels op die kussingslope. Hoe de hel kry jy geslaap op ‘n krummelbed vol ou soetkoekies? En wanneer het jy in die kamer geëet? Ek sit my voet neer. Ek sal nie weer een pakkie Eet-Sum-More, Oreos of Lemon Creams koop nie. Julle kan van more af appelstokkies in jul koffie doop, want die beskuitkrummels lê tot onder die eetkamertafel. ONDER die tafel. Ons eet OP die tafel!

Daar is biltongkrummels op Manlief se bedkassie. Daar is Lays-krummels op die banke. Ek vermoed daar is krummels van drie jaar terug se KFC nuggets onder die groot bank in die hoek. Want behalwe dat my kinders se ore duidelik nie werk nie, kan hulle ook nie met toe monde kou nie en ook nie krummelloos kos eet nie. En het ek al genoem dat ek dus nêrens in my huis kaalvoet kan loop nie, want die hele vloer is vol aaklige, onhigiëniese, grillerige, allerlei krummels.

Ek jaag almal uit. Van nou af eet ons buite. Op die stoep. Daar kan die voëltjies die krummels optel, die wind kan dit wegwaai of ek kan dit sommer met water wegspuit. En nou is dit amper 45 grade buite en ek kan. nie. meer. nie.

My bloedruk styg met elke krummel. Ek sit nou al met drie spanningsknoppe op my skouers en ek het gisternag in angssweet wakker geword en wonder oor die krummels wat moontlik tussen die yskas en die kas kon inval.

En toe doop ek ‘n Amarula-brownie in my koffie. Daar val ‘n krummel op my skoot. En toe skiet ek die krummel tot op die mat. Want as jy hulle nie kan wen nie, moet jy maar van span verander.

 

 

Opstaan

‘n Vriendin se dogter het pas sestien geword. In die grendelstaat het sy pas haar eerste liefdesteleurstelling ervaar. Sy het pas oor die onderdeur begin loer, haar hakskene nog ‘n flou skakering van rooi, toe die jafel besluit het om sommer twee ander meisies ook aan lyntjies te hou. Boodskappe is gestuur, aannames is gemaak en in die proses is ‘n hart gebreek. Van die hand na die mond, het die pap op die grond geval.

Die emosionele drama speel homself af op skerms oor drie kontinente. Hare word gekloof oor wie se skuld dit nou eintlik was. Die knaap word drie ingroei-holhare en ‘n koorsblaar so groot soos Texas op sy bo-lip toegewens. Twee rooigehuilde, bloedbelope oë kyk ongelowig na my as ek probeer verduidelik dat alle mans nie varke is nie. Die klein, geel puisie bo haar linkerwenkbrou irriteer my vreeslik, so ek probeer my bes om op die varkore agter my kamera te fokus.

Nou kyk, namate die tyd met ons aanstap, vergeet jy die intensiteit van pyn. Ek kan nie meer die pyn van kindergeboorte duidelik onthou nie… net dat dit baie seer was. Ek kan onthou hoe ek wou huil toe ek my voet gebreek het, maar as ek dit nou op ‘n pynskaal moes aandui, sou ek nie kon raai nie. En alhoewel ek nie my eerste liefdesteleurstelling se hartseer kan verwoord nie, onthou ek hoe ek in ‘n kussing gehuil het… in die stort my trane melodramaties deur die water probeer soek het… en hoe ek sommer op die kombuisvloer met ‘n groot bak roomys kon klaarspeel. In ‘n kleurvolle dagboek, tussen uitgeknipte tydskriffoto’s van Tom Cruise, Brad Pitt en die Backstreet Boys, het ek my hart uitgeskryf in stroperige gedigte met dwangrym. Ek gril nou nog as ek “lief” met “hartedief”  hoor. Om die eers van “my” en “jy” of “nag” en “lag” te praat nie. Ek het my naam met sy van gemeng, punte opgetel om te sien met watter persentasie ons nou eintlik saam hoort en ‘n handtekening geoefen waarmee ek sy tjekboek sou teken. O die waansinnigheid van ons prille jeug!

Tog is daar een of ander reg van toegang wat met jou eerste liefde voorbehou word. Die son moet ophou skyn, al is dit net vir ‘n paar dae. Die maan moet sy gesig wegdraai om saam met jou tussen die sterre te huil. Die aarde moet ophou draai, want selfs die vlinders voel jou pyn aan. Jou krete moet in die nag verswelg word, anders was jou hartseer nie groot genoeg nie. Jy moet sjokolade eet, begin dink daaraan om jou eerste kat aan te neem en leer om te brei. Of te hekel. Net iets te doen wat jou tot op ag-en-taggen-tig kan besig hou, want jy gaan mos alleen die hiernamaals betree.

Nooit weer sal jy op Valentynsdag ‘n goedkoop teddiebeertjie kry wat ‘n rooi hartjie vashou nie. Nooit weer sal jy die vreugde ervaar van ‘n plastiek roos wat op jou tafel gelos word nie. Nooit weer sal jy jou hart oopmaak vir ‘n seun om jou te kom vernietig nie.

Maar hou moed my meisie… hou net moed. Ek glo nie elke pot het sy deksel nie. Sommige potte is eintlik panne. Sommige deksels is gebreek en skeef en gekraak. Daar is nie een, universele waarheid nie. Jy sal egter JOU plekkie en JOU geluk en JOU eiewaarde moet skep. JY… nie HY nie. En ek weet dit is nie wat jy nou wil hoor nie, so huil. Eet roomys en koek en te veel suiker. Krul met jou gebroke hart tussen jou komberse in en tjank en skree en vloek soveel soos jy dit nodig het. Want dit is oukei om op die vloer te wees as ons eina het. Daar is nie tydsbeperkinge nie. Rou. Tel weer die stukkies op. Gom jou hartjie met lekkernye en romantiese stories.

Gaan was jou gesig as jy klaar getreur het. Laat iemand jou help as jy sukkel. Praat. Vra. Lees. Kyk. Reflekteer. Groei. Maar my kind, staan op… want niemand hoort op die vloer nie.

 

Om te kan eet

Ek is nie genooi vir ete nie, tog word ek aan die stoel by die eetkamertafel vasgegrendel met onsigbare virusboeie. Toe die kelner met die voorgereg opdaag, was ek opgewonde. Terwyl ek die vars brood in sop doop, het my kaste ontslae geraak van tierlantyntjies, die stoflae het verdwyn en orde is herstel. Daar was selfs tyd om ‘n boek te herlees en drome te droom. Die dringende kwarantyn het soos ‘n onbeplande vakansie gevoel. ‘n Meevallertjie waarmee ek sielstevrede was. Ek het die smaak van garnale in die vars slaai geniet, want alles was so uniek en keurig voorgesit. ‘n Voorwaardelike feesmaal. 

As palet-skoonmaker het die kelner aanbeveel om geen alkohol te drink nie. Ek het dus maar effe droëbek sit en wag. Die kelner het voorgestel dat ek ‘n boek skryf, fiks word, piesangbrood leer bak of Frans aanleer, terwyl ek vir die kos wag. Ek wou egter ook nie my slaapkamerstel groen verf, joga doen of ‘n rou eier sluk nie. Dit was nie lank nie, toe is ek gatvol vir die motiverende, sinnelose gebrabbel wat my selfoonskerm verlig en oor die wêreld versprei word. Kos, wat ek nie bestel het nie, is voor ons neergeplak. Marinade het oor die rante van die bakke gespat en vlekke op die tafeldoek gelos. Die kelner was ongeskik en die pampoen was koud. Maar ek skrik mos vir niks en ek het my eerste happie gevat. Daar was te veel sout op die vleis en die aartappels het soos plastiek geproe. Iets was nie pluis nie. Dit was asof die sjef die voedsel lankal reeds voorberei het, en nou net halfgaar aan ons opdis. Die sous het sommer uit kitspakkies gekom, daar was klonte in die room en die hoender was droog en smaakloos. Al was ek nie eers honger nie, het die kelner my met sulke slangogies aangekyk, sodat ek maar happie vir happie moes afwurg. 

Ek kon darem kraanwater in ‘n kristalglas kry om die slymerige pasta mee af te sluk. My man maan my om nie te kla nie, daar is baie mense wat nie eers kos het nie, om nie eers van ‘n kelner, eetkamertafel en duur glasware te praat nie. 

Al is ek nie ‘n roker nie, wou ek na ‘n nikotienverligting gryp. Die spanning het tussen my blaaie kom sit en verwarring het tot trane, ongeloof en aggressie gelei. Maar ek kan nie ‘n emosionele ineenstorting bekostig nie, want twee paar kinderogies kyk hoopvol oor die tafel na my. Hoekom is die ribbetjies taai? Hoekom kan hulle nie gaan speel nie? Hoekom is Pappa se gesig kwaai? Handjies soek myne oor borde vol grillerige kos. Ek is seker ek sien ‘n vlermuisvlerk in die bobotie, maar dalk is dit net my verbeelding. 

Ek soek naarstigtelik na die kelner, maar sonder verpoos word ons nagereg bedien. Daar is ‘n sjokoladevulkaan met werkloosheid versier. Die kaaskoek is suur van depressie en die roompoffertjies is tot krummels geslaan deur wanbegrip en woede. Daar is ‘n suurlemoentert van frustrasie en die glase is leeg, vol van eensaamheid.  

Ek wil nie koffie hê nie. Ek voel opgeblaas en ongemaklik. Iets akkodeer nie lekker met my konstitusie nie en ek vermoed maagteensuurmiddel gaan nie help nie. Ek wil nie nog eet nie. Ek wil opstaan, my vinger in my keel druk en dan begin om die tafel af te dek, maar my huis is nie meer myne nie. Dit behoort nou aan die sosialistiese regering van intimidasie en isolasie. 

Met ‘n vuil mes, saag ek deur die toue wat my aan die stoel vashou, maar voor ek kan opstaan, plaas die kelner die rekening voor my neer. As ek betaal, kan ek gaan. Maar ek het niks bestel nie! Ek wou niks gehad het nie! Hy trek sy skouers op en staan bakhand. 

Die prys is hoog, byna onbekostigbaar. Ek staar met ‘n krioelende angstigheid na die faktuur:

Die totale verskulding: 

$ Afhanklikheid aan die staat

$ Beperkte vryheid van beweging 

$ Onderrig geïsoleer tot voorkennis

$ Saai vrees, fopnuus en onsekerheid deur sosiale media

$ Ignoreer al die vrae wat in jou binneste broei

Onder geen omstandighede mag die staat se besluit bevraagteken word nie. 

Ek kry nie my oë om verder te lees nie, want daar is nog kelners, wat nog kos bring en nog mense wat staan en toekyk en nog, nog, nog.

Ek maak my oë toe en prewelbid in eenvoud: “Seën die kos op die tafel. Voorsien asseblief aan die wat nie so bevoorreg is soos ons nie en maak ons opreg dankbaar vir dit wat ons wel het. Amen.” 

Grendelgrens

Ek huil relatief maklik. Ek huil as ek ‘n mooi gedig lees of as ek ‘n oulike worshondjie sien. Ek tjank as ek my boetie en/of sussie mis en ek tjank as ek ‘n fliek sien wat my hartsnare roer. Mooi musiek, ‘n seun wat sy pa soengroet, kinderhandjies wat my in hul slaap soek… dis alles dinge wat my laat huil.

In hierdie hokbefoeterde staatsinperking, bevind ek myself dat ek meer as gewoonlik ‘n ou traantjie pik. Ek sit by my skoon venster en sien hoe twee straatkatte mekaar raakloop. ‘n Duif pronk trots vir die vroutjie wat duidelik vere voel. Daar is ‘n skoonmaker in ‘n geel oorpak wat gedwee die straat vee en vee en vee. En skielik is daar ‘n knop in my keel. Ek het soveel om voor dankbaar te wees.

Die kombuiskaste is krummelvry en die wasbak is blink en skoon. Dan kom die kinderstem: “Maaa, ek is honger.” My moed sak tot op die skoon vloer. Ek wil huil van frustrasie oor skoonmaak nou ‘n nimmereindigende proses van afvee en opvee en optel en weggooi is. Teen ek die derde streep harde tandepasta van die spieël afskraap, het my laaste kriesel Christen-woordeskat my verlaat en huil ek soos ‘n kettingroker wat sy laaste pakkie Stywe Sante in die swembad laat val het. Maar die bekkie vol noedels gee my ‘n nat soen as hy die vuil bakkie in die wasbak sit. Ek het soveel om voor lief te wees.

My dogtertjie is besig om te oefen vir ‘n konsert wat sy self geskryf het. Dis ‘n musieklike bedryf met kostuums wat sy uit weggooilappe en ‘n ou handoek geskep het. Intussen weier ‘n klein seuntjie dat ek sy toonnaels knip en glo hy dat daar spesiale towerkrag lê in die skopgrawe wat hy aan sy voete wil laat groei. Trane van lekkerkry loop oor die grootste (en oudste) kind oor die skoene val wat ek al vir drie dae smeek om weggepak te word en hy twee ure spandeer oor hy die koffie van die muur en kussings moet afwas. Ek het soveel om oor te lag.

Ek huil oor 192 e-posse en die melk wat al weer klaar is en oor dit gereën het net nadat ek die vensters gewas het. In isolasie huil ek meer as gewoonlik. En toe kom die oulike woordjie oor my pad: Grendelgrens*. Ek huil meer en makliker en langer, want niemand sien die snot en trane wat my in ‘n gesig in ‘n kreefrooi skakering van lelik verander nie. Ek grens en tjank as ek my peetkinders en hartsmense oor skerms sien; as ek lees van swaarkry en haat; as ek nog krummels op die kas ontdek; as ek nie genoeg water drink nie; as ‘n vriendin se baba gebore moet word en ek weet ek gaan nie dadelik die klein mensie kan ontmoet nie; as ek nie die nuutste episode van Grey’s Anatomy kan aflaai nie en ek huil oor, ag… ek is in ‘n semi-konstante toestand van dehidrasie oor ek grendelgrens oor byna alles.

Die lekkerste is dat ek nie skuldig voel nie. Ek huil in die bed, die bad en op die bank. Ek huil met koffie, wyn en koek in die hand. Ek huil voor die tv en die rekenaar en my kinders. Te danke aan my  deeltydse, tog permanente grendelgrens, gaan ek veerlig en goedsmoeds weer die wêreld in die gesig staar, want ek glo in die mag en krag van trane. Dit was jou mos van binne af skoon.

*Baie dankie Susanne Pike vir die oulike een!