Sagkuns

Sou jy ‘n pasgebore baba aan sy linkervoet gryp en hom slinger soos Dawid met daai velletjie gemaak het, gaan jy hoogs waarskynlik in die moeilikheid beland. ‘n Pasiënt wat nou net ‘n dubbele hartomlyning gehad het, gaan nie more oggend aanmeld vir die Comrades nadat hy 1kg ribbetjies by die Spur geëet het nie. ‘n Ouer wat Saterdag ‘n kind begrawe het, gaan nie deur die skool gedwing word om twaalf dosyn kolwyntjies te bak vir die koekverkoping nie. En al is humor ons Suid-Afrikaners se verdedigingsmeganisme, is braaidag-grappies oor Australië nog in die rooi sone van sosiale etiket. Ek trapsuutjies maar op eierdoppe as die tienermeisies in my klas opdaag met nuwe puisies en gebroke harte. Ons hanteer sekere situasies instinktief met versigtige hande.

 

Ons sit glasies oor ons selfone se raakskerms. Want as ons nog ‘n R500-insident kan vermy met ‘n R30 glasie, dan maak ons so. Ons koop leersakkies vir ons tablette en rekenaars, want tegnologie is duur en geld groei nie aan bome nie. Na Kersfees pak mammas regoor die wêreld die duur eetservies weer weg, die silwerware word gepoets en tussen papier neergelê en die kristalglase vind weer hul plek in die onderste kas, onder die kroeg. Ons hanteer ons besittings sagkuns en met respek.

 

Ons druk ons voete in skoene, om te keer dat ons in Lego-blokkies trap en die kosyn in  met jou kleintoontjie tref. Ons sit ‘n sonbril op, want as jou oë skrefies trek teen die sonsondergang op die snelweg, gaan jy net plooie kry en vroeër moet begin bril dra. Ek dra gemaklike onderklere, want die lewe is te kort vir sulke onnodige swaarkry. My (geduldige) plastiekkaart word (weereens) gebruik vir (nog) ‘n kopkussing. Om my nek byna elke aand te verslaap is nie goed vir my familie se emosionele welstand nie. So die soeke na die perfekte nagrus op ‘n gemaklike kussing, duur voort. Ons beskerm.

 

En dan gebeur iets verskrikliks. Ons stel onmenslike hoë standaarde aan onsself. Ek moet die perfekte ma vir die perfekte kinders wees. Ons moet gesonde kos kook en nie suiker, gluten, te veel rooivleis of pruimedante eet nie. (Laasgenoemde is dalk nie so erg nie.) Ek moet my gewig dophou en so nou en dan ‘n grappie maak oor my ses kenne (bly te kenne, te kenne, te kenne) sodat mense dink ek is gelukkig is my seekoei-lyf. Daar doen ek dit alweer. Ons spandeer te veel tyd op Facebook. Ons moet minder tegnologie gebruik. Ek moet meer foto’s van my kinders neem en op datum bly met die wasgoed. Ons moenie skinder nie. Ek moenie begeer nie. Ek moenie moenie moenie en ons moet moet moet. Ons staan moeg op, gaan slaap te laat, doen nie genoeg vir liefdadigheid nie. Ek ontdek daagliks plooie, grys hare en vetrolle. Ek moet by die tandarts uitkom en nog een artikel lees en nog ‘n storie skryf en nog ‘n les beplan. Ek wil net skree: stop die malligheid. Maar saggies, want ek moenie die bure ontstel nie.

Jy. Is. Mens.

Net mens.

Ek is nie pasgebore nie. Ek het nie ‘n hartoperasie gehad nie. Ek het nie ‘n kind aan die dood afgestaan nie. Maar ek verdien om saggies hanteer te word. Nie deur ander of deur die wêreld nie, maar deur myself. Die selfkritiek moet end kry. Ons almal maak foute. Ons fok op. En vok dan weer op. En dit… dit is oukei. Solank ons leer en aanhou mik vir verbetering, behoort die saak mos reg te wees? My voorneme vir die res van die jaar… nee wag, res van die week… nee wag, res van die aand? Behandel jouself met die genade wat jy verdien. Een dag op ‘n slag. Want om jouself saggies te hanteer, is ongetwyfeld, ‘n kuns.

 

 

Nuwe Jaar

Ek is nie ‘n groot voorstaander van nuwejaarsvoornemens nie. Dit voel altyd of jy jouself net regmaak vir teleurstelling. Aan die einde van ‘n besige jaar, is jou brein oormoeg en jou liggaam gedaan… dan maak jy slegte besluite. Soos om minder wyn te drink in die nuwe jaar… of gesonder te eet… en minder om te gee oor die skinderbekke by die kerk… of wat ookal jy dink jou moet pla. Studies het bewys dat mense meer as 90% van hul nuwejaarsvoornemens vaarwel roep voor einde Februarie. Minder as 1% van alle voornemens word suksesvol deur die jaar uitgevoer.

Ek dink nie ek is in 2020 reg vir enige teleurstelling nie, dus het ek die slim besluit geneem om eenvoudig niks aan my lewe te verander in hierdie nuwe dekade nie. Ek sal vet en gelukkig bly. My kinders sal steeds hul huiswerk op hul eie moet doen en ek sal volstrek weier om op ‘n Donderdag te kook. En toe… toe lees ek die boek “When breath becomes air” deur Paul Kalanithi. Ek het lanklaas so getjank. Nie ‘n traantjie weggepik nie… o nee, so lelik gehuil dat daar sulke wit, deurskynende snot oor my bo-lip geloop het. Ek is deur drie bokse Kleenex en vier kussingslope. Goed, ek oordryf dalk so bietjie, maar genade, die boek het my binnegoed geskud. Dalk omdat ek dit nie verwag het nie… dalk omdat ons almal eintlik weerloos voor die dood staan… dalk omdat ek sommer net opgeblaas was na Kersfees. Wat die rede ook al mag wees, ek het besluit om tog ‘n paar voornemens op die tafel neer te sit, al is ek vier dae laat.

 

“Mercy trumps justice every time.”

Ek neem myself voor om nie meer geregtigheid te soek nie, maar slegs vergifnis. Nie vir ander nie, maar vir myself. As ander wil sleg praat en lui wees en my met negatiewe gedagtes wil bykom, laat hul begaan. Die “oog-vir-‘n-oog”-mentaliteit is uitputtend en nie die moeite werd nie. Ek sal eerder diep, diep asemhaal en aan my eie gesindheid werk.

“Life is not about avoiding suffering.”

So gereeld neem ek besluite op grond van risiko. Ek gee raad gebaseer op die voor-en nadele van elke vurk in die pad. Ons almal probeer om hartseer en mislukking te vermy. Kyk, ek gaan nou nie vir moeilikheid loop soek nie, maar om op eierdoppe te loop, beteken net dat ek nooit met my seekoei-lyf gaan dans nie. En ek wil dans, demmit. Ek sal nie bang wees vir die teleurstellings wat mag volg nie, maar ek sal eerder fokus op die adrenalien van die uitdaging.

 

Ek het kans gesien vir 2020. Skielik is ek opgewonde. Nie oor die almanak soveel nuwe moontlikhede inhou nie, maar omdat ek nie tyd wil mors nie. Dis ‘n cliché, maar tyd is kosbaar en vlietend. Eendag gaan ons almal sterf… maar tot dan, behoort ons elke dag te leef.

Britte

Ek werk by ‘n Britse skool. Ongelukkig saam met heelwat Britte. Ek sou nooit voorheen die woord “ongelukkig” gebruik het om my werksomstandighede te beskryf nie, maar na vandag voel dit na die mees relevante emosie.

Vir die afgelope twee weke het meeste van hulle ons lekker gas gegee oor die rugby. Dit was die Engelse wat die Kiwi’s laat les opsê het, iets wat die Bokke nie in die eerste wedstryd kon vermag nie. Die Engelse het inbors, is ons vertel. Die Hane is die beste span  en verdien om die beker na die VK toe te vat, is ons voorgeskryf. Toe nie.

Ek is allermins bekwaam in die taal van rugby. Ek praat hom soos die Kapenaars Afrikaans praat: met die hart. Maar ek dink ek is korrek as ek uiter dat die Bokke relatief oortuigend gewen het gister. Ons verdediging was puik. Ons aanval was in die kol. Ons gees was onverbeterlik. Die Rooinekke se moed en spoed was gebreek, maar hul ego’s het  (klaarblyklik) die seerste gekry.

Ek het myself voorgeneem dat vandag ‘n blink dag by die skool sou wees. Ek was verkeerd. Die klomp soutkoppe was suurgat kwadraat. Nie een gelukwensing is na ons Suid-Afrikaners uitgereik nie. Nou kyk, ek het nie ‘n koor of palmblare verwag nie, maar ek was nie voorbereid op die kinderagtigheid van volwassenes nie. Ek verstaan skielik hoekom die Engelse hul silwer medaljes afgehaal het. Hulle weet eenvoudig nie hoe om met grasie te verloor nie. Die konsep van “respek” is duidelik nie deel van hul opvoeding nie. Ek is vandag uitgekryt as “derde wêreld burger” en summier geïgnoreer tydens die vergadering. Hul kyke was geniepsig, hul woorde onvriendelik en die gebrek aan basiese goeie maniere en sportmangees was opvallend.

Ongelukkig moet ek more weer saam hulle gaan werk, maar gelukkig gee ek nie om nie. Ek weet ons land leer sy kinders maniere. Ek weet ons staan saam in die goeie, maar ook in die slegte tye. En ek weet waar die Rugby Wêreldbeker vir die volgende vier jaar gaan staan… en dis nie op ‘n suurgat, soutkop se mantel nie. Hy staan in die voorhuis van elke Jansen, Van der Merwe en Mahlangu. Hy pronk in die portaal van skole in Ngwenya en Polokwane en Pretoria. Hy blink in die sakekamers van Kaapstad en Johannesburg en Nelspruit. Die beker is teenwoordig in winkels en hospitale. Daai beker is in elke Suid-Afrikaanse hart, ongeag waar die ligaam homself bevind. Rassie sê dan so mooi dat die beker ons baken van hoop is. Madiba het dan verduidelik hoe sport ons kan verenig. Die Bokke het gewys dat samewerking ‘n drie kan druk. En die skare juig.

 

Ek het so baie respek verloor vir my kollegas vandag. Maar ek is beter as hulle gedrag. Ek hou my kop hoog, trek my skouers terug en steek my Springbokkie op my bors vas. Ek verstaan van trots en spanbou. Ek sal aanhou om te spog oor daai beker, vir mense te vertel van die land wat ek so lief het en al is ek ver vandag, het ek nog nooit so naby gevoel aan my mense nie. Die Britte het nie die mag om my glimlag te steel nie, nes hulle nie Kolisi en sy span kon keer nie. My are borrel vol plesier as ek dink aan die vreugde van ‘n nasie. Geen rooinek gaan my van feesviering ontneem nie. Ek is deel van ‘n kampioen-span. Ek is trots Suid-Afrikaans. Gelukkig.

Huldeblyk aan Ouma

As iemand sterf, hou die aarde nie op draai nie. Mens gaan steeds Woolworths toe om toiletpapier te koop. Taxi’s jaag steeds oor rooi verkeersligte en daar is steeds vrae in die bedelaars se oë.

Na die afsterwe van ‘n geliefde, word daar gewoonlik oor ‘n testament en boedel en allerhande snert baklei. Wie erf die trousseau? Wie kry die juwele? Waar gaan die meubels heen? Dood beteken dikwels familie-oorlog.

Ouma was altyd bekommerd dat sy niks vir haar kinders en kleinkinders sou agterlaat nie. Daar was nie juwele, skilderye of ‘n stewige belegging iewers nie. Tog het Ouma vir ons alles gelos wat geld nie kan koop nie.

Ouma het ons geleer van hoe om onselfsugtig te lewe. Ek sou handeroom koop en as ek volgende week kom kuier, was Ouma se hande kurkdroog, want die tannie van langsaan sukkel so met droogheid. Ouma het haar kerse vir iemand geskenk, want sy het nie omgegee om in die donker era van beurtkrag te leef nie. Ouma het haar laaste stukkie brood vir die bediende gelos, want die Here sou more weer kos voorsien. Ouma het geen waarde vir geld gehad nie. As jy haar wou bederf, moes jy net gaan kuier.

Ouma het ons geleer hoe om hard te werk. Sy het as jong vrou en nuwe ma, sonder ophou, wasgoed met die hand gewas, vloere op haar knieë geskrop en vir byna 32 jaar het sy in die kerk se tehuis vir bejaardes, diens gedoen vir haar God. Sy was ‘n dienaar wat, sonder klagte of kermsang, enige taak sou aanpak.

Ouma het nooit baie geld gehad nie, maar sy het ons geleer dat geld nie klas koop nie. Selfs al is jy hoe arm, jy kan altyd skoon en goedgemanierd wees. Al was haar kinders se klere tweedehands of selfgemaak, was hulle altyd skoon en netjies aangetrek. Al moes die kinders ‘n bed deel en al was daar nie luukse kos nie, was woorde soos “dankie” en “asseblief” tweede natuur. Tafelgebed was ononderhandelbaar, nes eerlikheid, opregtheid en omgee vir jou medemens.

Ouma het ons geleer van onvoorwaardelike geloof. Honderde kilometers ver sou sy my verseker dat die eksamens goed sou afloop. Sy was nooit bekommerd oor siektes, kruideniersware, badkamerbenodighede of belasting nie, want “God sou voorsien”.

Ouma het ons geleer om nie te oordeel nie. Om te vergewe. Om altyd gaaf en vriendelik en behulpsaam te wees. Al wil ander nie oor die poel water vir jou spring nie, moet jy aanhou probeer om die see vir hulle oor te steek, want dit gaan oor JOU reis, nie hulle s’n nie.

Ouma het my geleer dat ons net een keer lewe, maar as jy dit reg doen, is een keer genoeg. En bowenal alles, het Ouma ons geleer van liefde. Liefde vir jouself, jou medemens en jou God. Sy het dit geleef. Elke dag.

 

Ouma het my baie lank terug vertel van haar vier drome:

Sy wou haar voete in die Suidkus se see sit.

Sy wou vir haar boeties in die Kaap gaan kuier.

Sy wou aanhoudend bid dat dit goed gaan met haar kinders en kleinkinders en agterkleinkinders.

En sy wou seker maak dat God eendag vir haar glimlag.

 

Ons het Ouma see toe gevat. Ons het byna ‘n uur in die vlak branders gestaan en uitkyk oor die magtige waters. Ouma het gebid, sonder om te dink aan haar rok wat sopnat word of haar hare wat in die wind koek.

Ons het Ouma afgevlieg Kaap toe. Sy het vir vier weke by haar boeties gekuier. Hulle het gelag en foto’s gekyk en tee gedrink. Ouma het vir hulle melktert gemaak en vetkoek gebak en hulle het almal gehuil toe ons moes groet.

Vandag is ons die getuienis dat Ouma se gebede gewerk het. Dit gaan goed met haar twee kinders, vyf kleinkinders en dertien agterkleinkinders.

En op 12 Augustus 2019 het Ouma se vierde droom waar geword. Die aarde het, net vir ‘n oomblik, ophou draai. Die engele het die knie gebuig. God het sy arms wawyd oopgemaak, baie breed geglimlag en vir Ouma gesê: “Halleluja. My kind is tuis.”

Amy-Leigh

Hoe slaap ‘n ma as jy nie weet waar jou sesjarige dogtertjie is nie? Ek probeer myself in die nagmerrie inleef en raak van alle sinne beroof. My breingolwe maak sirkels om die konsep te probeer baasraak, maar ek raak mal binne die tragedie. My varkies is nie meer op hok nie. Ek wil slaan, skree, gil… iemand wurg tot die kind weer verskyn.

My man se oplossing is prakties uit woede gebore: stel ‘n losprys vas. R3 miljoen vir die persoon wat my kind terugbring, maar tesame met die koppe van die wat haar gevat het. Draai die misdadigers teen hulself. My hart steek vas: mens kan nie kwaad met kwaad vergeld nie, maar my kop klap hande, want dit klink na ‘n manier om die lyfie te red. Maar wat as die wrede wesens dan handoek ingooi en sommer haar lyk in die lokasie los? Wat as dit in elk geval al te laat is? Wat as sy nie meer in SA is nie? My oë raak wild en my hart klop tot in my wange.

‘n Vriendin noem dat sy vir haar kinders skyfies gaan inplant. Soos die DBV met diere maak. Ek knik instemmend. Dit is moontlik ‘n manier om jou kinders te beskerm teen die mal wêreld waarin ons leef… maar ek het ‘n KIND, nie ‘n hond nie. Hoekom moet dit enigsens vir ons ‘n opsie wees? Ek wil nie haat nie, maar skielik maak die haat my naar. Ek haat dat ons kinders nie veilig is nie. Ek haat die mense wat dink dit is aanvaarbaar om onskuldige partye in hul bloedvergieting te betrek. Ek haat dat politiek en armoede en misdaad ons pragtige land so vernietig. En ek haat dat ek absoluut magteloos sit en lees oor die ontvoering van ‘n kind. Amy-Leigh is nie die eerste kind nie. Sy gaan ook nie die laaste een wees nie. Maar sy is vandag se kind.

Ek bid harder as wat ek in ‘n baie lang tyd gebid het. Ek bid dat ‘n harde hart smelt. Ek bid dat kind rustig word en aanhou glo. Ek bid dat ‘n ma vanaand met ‘n kind in haar arms sal kan slaap. Ek bid en bid en bid. O God, ons smeek.

Tande

Jy moet gekleurde hare op jou tande hê as jy ‘n ouer is. Nie net omdat mens se geduld tot op die laaste druppel van menslikheid beproef word nie, maar ook omdat daar van jou verwag word om allerlei vreemde situasies te beredder.

Ek het in die laaste tien dae menigmaal op my tande gekners. Ek het nooit gedink dat ses lettertjies my na die Amarula sal laat gryp nie, maar helaas… “hoekom?” het my amper die jenewer agter die seeppoeier laat wegsteek. “Hoekom gaan mense dood?” ; “Hoekom praat almal verskillende tale?” ; “Hoekom is party mense mooier as ander?” ; “Hoekom ry ons nie ‘n pers kar nie?” ; “Hoekom skyn die son net in die dag?” ; “Hoekom kan twaalf plus twaalf nie twintig wees nie?” ; “Hoekom verjaar ons net een keer per jaar?” ; “Hoekom is daar vet om Mamma se maag?” En dit was Sondag.

 

Ek het gesien hoe ander Mammas (en ja, hulle verdien daardie hoofletter) op hul tande byt. ‘n Kind wat byna ses jaar al uit die doeke is, kry ‘n morsige glips in die parkie. ‘n Kind wat besluit om in die middel van die kerkdiens sy grense te beproef en teen ‘n dawwerende volume begin gil. ‘n Kind wie se ore in blompotte verander, want geen instruksie word gevolg nie. ‘n Kind wat weier om skoolkouse aan te trek en dus met blou en pers gestreepte sykouse vandag by die skool opgedaag het. En dit was Maandag.

 

Ek het met ‘n mond vol tande sit en staar terwyl ‘n Ma haar kind troos oor die sjokoladeballetjies soos albasters oor die vloer rol. ‘n Ma wat moedeloos die kosblik oopmaak net om die toebroodjie te moet weggooi. Die swart kol op die splinternuwe skoolhemp gaan nie uitkom nie. Die opstel gaan nie geskryf word nie. En dit is nou eers Dinsdag.

 

Met lang tande pak ek nog ‘n kosblik, sit ek nog ‘n bondel wasgoed in die masjien, maak ek nog spaghetti gaar, tel ek nog ‘n handoek van die vloer af op. Ek maak dubbel seker almal se tande is geborsel, tone is mooi afgedroog en tasse is vry van moontlike papgedrukte piesangs en vrot appels. En dit is Woensdag.

 

Ek slyp my tande vir die naweek. My nerwe is, nes my seun se voortand, aan ‘n dun velletjie vas. En toe is daar vreugde. Die tand is uit. Vry van die gewikkel-wikkel en “Kyk hier Mamma!” en “Ek sukkel om te kou.” Die tand word met sorg voorberei vir die koms van die Tandmuis. Die opgewondenheid hang in die lug. Dis nie die eerste tand nie. Ook nie die laaste nie. Maar die kinderlike vreugde oor ‘n mylpaal wat bereik is, word aansteeklik. Ek herkou aan die lewenslus. Donderdag skyn die son weer helder.

 

Ouerskap is nie vir sissies nie. Tande wissel ook nie. Maar met my mond vol (van my eie, oorspronklike) tande, kan ek sweerlik nie kla nie. Ek doen soveel meer as tande tel. Ek tel nou my seëninge. Want met elke “hoekom” en langtand kosblik pak en geknersde sug van frustrasie, is daar ook onvoorwaardelike liefde en onbegrensde kreatiwiteit. Van nou af wys ek tande. Nie in ‘n grom nie, maar in ‘n baie breë, opregte glimlag. Die herinnering dat ‘n tand nie goud hoef te wees, om waarde te hê nie.

 

Hoër

“Mag jy hoer hoogtes beryk in die jaar wat kom.”

Die boodskap vind sy weg tot in my inbussie en steek ‘n dolk dwarsdeur my spellinghart. Die intensies is van die beste soort: opreg. Die spelling laat egter gaping vir verwarring. Met die weglating van die baie belangrike deelteken, het my eens vertikale (hoër) suksesleer, geval tot ‘n horisontale dilemma… ‘n hoer se sukses is sekerlik nie te versmaai nie?

Ek dra nie uniform nie; vorm nie deel van die taal se taakmag nie; is nie leesteken-polisie nie en openlike oordeel oor spel- en/of tikfoute sal ek nie. Ek maak hulle soms self. Maar iets in my diepste binneste skuif tog gevaarlik rond as ek dit raaklees. Ek kan dit nie help nie. Dis soos ‘n poep wat skielik ontsnap, sonder waarskuwing of die wete dat jy gisteraand boontjies geëet het. En nes die windjie van die Suide, is die gevolge dikwels onwelriekend.

 

Ek het al slapelose nagte gehad oor ek in ‘n welbekende skrywer se boek die woord “apteit” sien skyt het. Ek moes al ‘n anti-depressant neem toe ek verneem van die Afrikaanse onderwyseres wat in rooi gil “PRAGTAG!”. Ek hoop dit was ‘n hoerskool en nie ‘n hoërskool nie. My klere druk my longe toe as ek die trou-uitnodiging oopmaak en lees “Jy word friendelik versoek”.

Die deelteken is ‘n sondebok met ‘n stoute duiweltjie op sy skouer. Poësie sonder daardie kolletjies, verander skielik in ‘n hygroman wat selfs Mevrou Dominee in haar rooibostee sal laat stik. Maar dit keer geen skolier as hulle opstelle moet pleeg nie. My oë het al male sonder tal verstar by die aanskou van hierdie onheiligheid. Dis amper so erg as mense iets “waardeur” of iets soek wat nie ‘n “arem en been” kos nie. My tong swel sommer spontaan in protes, maar dan maak ek die komper toe en gaan kry my nagmerrie in ‘n donker kamer. Dit is nie die ure werd om te gaan staan en vingerswaai op sosiale media nie. Dis soos daai boontjiepoep teen donderweer: ‘n baie onregverdige oorlog.

 

Ek lees weer die boodskap. “…hoer hoogtes…”. Ek kou ‘n Rennie met die hoop dat die suur sal bedaar. “…beryk…” Ek hiperventileer. Twee groot slukke jenewer en ek bewe bietjie minder. Die skrywer se hart is meer opreg as die bure se honde (en hulle het drie generasies se papiere). Die skrywer is nie dom, oningelig of astrant nie. Die skrywer is bloot mens wat goed bedoel. Ek laat die karamelkers vlam vat. Ek vat nog ‘n slukkie tonikum. Ek haal diep asem. Ek leef nie in ‘n glashuis nie, so ek kan geen woordeboek gooi nie. Die feit dat spelfoute my ongemaklik maak is mos MY krisis, iets waarmee EK moet saamleef. Spelling is nie die begin of einde van enige taal nie. Probeer maar net Mandaryn, Arabies of Urdu lees om dit te begryp.

Ander mense sukkel met dwelmverslawing, skewe prente teen mure of inkontinensie. Ek sluk maar net swaar aan spelfoute. Ek bou die brug. Steen vir steen. En ek klou verbete vas aan die wens van hoër hoogtes, al is dit tussen hoere…