Egskeiding

‘n Vriendin van my stap deur die plasse water op egskeiding-grond. Sy skree op die man wat haar ingeruil het vir ‘n jonger duiker, want hoe ouer die bok, hoe harder is die horing. Sy huil oor die vernedering en die gevoel van “ek-is-nie-goed-genoeg-nie” en die selfverwyt wat soos ‘n irriterende muskiet om haar kop en in haar binne-oor bly singel. Sy wens sy kon die horlosie terugdraai, sy het hopeloos te veel jare op ‘n poephol gemors. En nou gaan die nuwe Mevrou My_tieties_het_nog_nie_begin_hang_nie, deel in die pensioen waaraan sy ook vir 30 jaar gewerk het. Wraakgedagtes van hoe sy sekere liggaamsdele met ‘n stomp teelepel wil afsny neem oor na ‘n paar glase wyn en word eindelik met die verdriet van mislukking vervang. Sy verwens haar pa wat haar eintlik vriendelik verplig (oftewel “aangeraai”) het om met Mnr. Reg-In-Daai-Oomblik die knoop deur te haak, want die toekoms het toe so stabiel, veilig en koesterend voorgekom. Die liefde is blind, so jy sien nie die stront kom nie. Maar die liefde se neus werk goed en sy moes lankal die vis in die gras geruik het.

Ek het nie vreeslik ervaring op die gebied van egskeiding nie. Ek het dit egter in die laaste paar jaar al telkemale oorweeg,  veral as Manlief… wag, dat ek nou nie vuil wasgoed op die vloer los nie (kug-kug). Met genade was die oomblikke gelukkig van korte duur en het ons huwelik nog ‘n jaar oorleef. Nie sonder swoeg en sweet en swets nie (wyn help ook soms om die pyn te verlig), maar so staan ek dus met albei voete nog in die potplant van ons vereniging. Gelukkig, gesond, geseënd.

 

Ek verstaan dat egskeiding nie maklik is nie. Dis soos om aansoek te doen vir jou enkellopende bestuurslisensie na jare van passasier wees in die gesinskar. Jy moet jou oë laat toets (ook jou geloof). Jy moet in toue staan en op jou tong byt om nie iemand te vloek nie. Al het jy die onkeerbare drang om in die hoekie te gaan sit en jouself oor te gee aan verwesenheid, weet jy die vloer is vuil en is jy nie lus om die papgekoude Mentos uit jou broek te was nie. Maar eindelik kom jy voor, handig jy die papierwerk in en dan wag die vryheid van die pad daarbuite. Jy let op na ander voertuie. Jy gaan staan as gevolg van brandstoftekort. Jy sluit aan by sosiale versekering om jou waarde te bevestig. Jy leer dat Meneer Rooi Sportmotor rondry met ‘n pap wiel in sy kattebak. Jy kliek dat Meneer Blink BMW se kredietkaart kreun in sy Calvin Klein broeksak. Jou emosies is die N1 tussen Pretoria en Johannesburg op ‘n Vrydagmiddag. Duimgooiers, volksverraaiers, draadsitters, vriendinne wat jou nuwe meubels help kies…

 

Die plasse trane droog op. Die slagveld groei weer fynbos. Niemand trou om te skei nie. Maar as ek na my nuwe, vryer, vriendeliker en gelukkiger vriendin kyk, weet ek dat ek nog een ding vir my kinders wil leer: moenie trou omdat jy moet nie… en moenie bang wees om te skei nie.

Advertisements

Goedheid en guns

Soms voel dit mos asof die heelal jou met ‘n vuis in die maag moker. Nie met ‘n enkele dwarshou nie, maar sommer met so vinnige linker-regter-links-links wat Gerrie Coetzee sou laat bloos. Dis nou nie asof Meneer Aarde werklik jou met die plathand ‘n oorveeg gee nie, ek oordryf weliswaar, maar ek het lankal geleer om myself so elke dan en wan aan die iepekonders van selfbejammering oor te gee. Tydelik en sonder enige permanente skade, maar tydens hierdie wanhopige oomblikke sien ek in my geestesoog hoe ek die stryd teen goedheid en guns verloor.

My beursie voel dunner as ‘n supermodel se kuite. My humeur is korter as ‘n duisendpoot se toonnaels. My intelligensie val na ‘n vlak waar ek wonder of duisendpote toonnaels (of selfs tone) het. Die badkamer oorstroom vir ‘n derde keer. My oogpotlood se punt breek af. Die oranje Oros-vlek op my spliknuwe wit beddegoed is amptelik permanent afgevaardig om my te irriteer. Soos ‘n spelvout. Aspris fouteer. Ek stamp die kar dat jy drie lyne verf sien spat. Ek val by drie trappies af en my knieë herinner my aan ‘n tyd op ‘n pienk fiets in Steelpark met ‘n Ouma wat spoeg smeer om die seer te verminder. Ek verlang na my Ouma. Ek soek my Ma. Hoekom is daar plaasmoorde? En emigrasie is kak. En ek is moeg. En…

En dan kry ek uit ‘n onverwagse oord ‘n kaartjie om die spoggerige ‘La Perle by Dragone’ in Dubai by te woon. Gratis. En dan hoef ek nie vir die pragtige mengeldrankie te betaal nie. Pasella. En dan kan ek ‘n hele dag saam ‘n dierbare vriendin ontvlug na ‘n boheemse wêreld van kleur en klank. 1,5 kg Crosse & Blackwell mayonaisse staan in die kombuis. Deur dierbares uit die Moederland vir my aangevlieg. Sonder enige verwagting.

Planeet Aarde het met die regte voet om die as begin draai.

Dis ongelooflik hoe ‘n enkele gebaar… een persoon se onbaatsugtige optrede… ‘n solo vertoning van goedheid,  ‘n hele onderstebo-week weer regop kan draai. More gaan ek vir ‘n vreemdeling glimlag. Dit kantel dalk net haar dag in balans. Ek gaan ‘n boodskap stuur sonder rede. Dalk val die woord op ‘n oor in nood. ‘n Ekstra kosblik sal in die hande van ‘n besige juffrou beland. Die toiletrol sal ek ruil. Die broodkrummels van die kas sal ek afvee. Die drukkie sal ek gee. Die koffie sal ek maak. En die klagte… die klagte sal ek nie uiter nie. Want ek word omring met gaafheid en as ek net so klein bietjie harder probeer, sal ek ook by die gawes kan skaar.

 

Juffrou

Ek is ‘n juffrou. Nie ‘n neus-in-die-lug juffie nie, maar ‘n onder(stebo)wyser. Ek het ‘n wrede sin  vir humor en hoe langer die kinders in my Wiskunde klas worstel, hoe meer begin hulle my sarkasme, deurvleg met liefde vir skoolgee verstaan. Soms is ek moeg. So moeg dat ek gaap in die middel van my verduideliking oor integrale. Soms dwaal my gedagtes weg van my woorde. Dan onderbreek ek sommer my eie les oor ekwivalente breuke om die Graad 9’s in te lig dat my skoonma vandag verjaar en ek haar mis. Soms vergeet ek dat ek eintlik geduldig moet wees en dan uiter ek sommer ‘n amperse kraswoord as ek die derde keer moet herhaal “No, you don’t have to copy the question” of “Yes, it is the 8th of November today… for fudge’s sake” Dan begin ek maar weer proporsie verduidelik. Ek koop pizza. Regte pizza om hulle te laat sien, voel en proe aan breuke en persentasies. Ek en die Graad 12’s gaan teken hiperbole en parabole en lyne van integrasie met bordkryt op die tennisbaan. Enigiets sodat hulle net kan insien hoe dit eintlik moet lyk. En ek is verlief op die oomblik wat ‘n liggie in ‘n kind se kop aangeskakel word.

Ek is nie ‘n sexy juffrou nie. Ek dra nie hakke skool toe nie. Ek eet nie elke dag ‘n appel nie en daar is nie allerhande inspirerende aanhalings teen my mure geplak nie. Ek het nie spesiale gordyne wat in my klas hang nie en ek gee nie individuele briewe aan elke kind voor elke toets nie.

Ek lag as ek my skoen verloor, terwyl ek die seuns probeer verduidelik hoe ‘n sokkerbal nou eintlik geskop moet word en bloos as hulle hande klap as ek met die vierde probeerslag regtig egtig die bal raak skop. Ek rol my oë as dieselfde pieperige meisie vir die vierde keer in 15 minute die kamer moet verlaat, al weet ek sy wil eintlik net rondloop. Ek huil tot in my diepste wese as die seun vir my vertel hy het gister se toets gemis, want sy ma is eergister aan kanker oorlede. Ek vervies my dat ek sommer van bloedgroep en geloof verander toe die snip van ‘n nuwe juffrou vir my kom meedeel dat sy nie vir hierdie seun gaan uitstel gee vir die projek wat more moet in nie, so ek spandeer my pouse om saam met hom die projek af te handel. En verstaan my nou nie verkeerd nie, sommige van die gesiggies in my klas sal ek liewer verruil vir ‘n assak vol klippe. Van hulle is nie noodwendig intelektueel gestrem nie, maar hulle is so lui soos ‘n troeteldierwinkel se slang oor ‘n langnaweek. Hulle houding stink en vir hul ouers het ek nog minder tyd. Party kinders teem. oor. alles. Hulle kerm oor vol roosters, te min tyd en maagpyn. Ander vra dom vrae. Aanhoudend.

Om ‘n onderstebowyser te wees is nie altyd maklik, lekker of bevredigend nie. Dis harde werk. Dis nagte van slapeloosheid en rondrol en tob oor elke skeet en pyn in elke klas. Dis stres oor eksamentye en wonder of die kinders genoeg geleer het. Soms moet ek sommer drie glase wyn drink om te vergeet van elke paar ogies wat daagliks na my staar op soek na Wiskundige oplossings. En dis as ek ‘n knop in my keel kry oor ‘n handgeskrewe brief van ‘n reus, wat twee koppe langer as ek is, dat ek weet ek is eintlik moer dankbaar om ‘n juffrou te kan wees. Sommer so kaalvoet een wat nie kan bal skop nie.

Om swart te dra

More moet elke Suid-Afrikaner die swart gewaad aantrek, want ons rou. Die plaasmoordsyfers is skokkend. Die foto’s wreed. Die dade ondenkbaar. Die verlies enorm. Die frustrasie tasbaar. Die woede lê vlak. Die vrees ook.

Ons moet ons profielfoto’s raam met ‘n slagspreuk waar ons die boere ondersteun. My laggende self moet getuig van ‘n warboel emosies waar ‘n 78-jarige tannie eers met ‘n strykyster gebrand, toe met ‘n vurk verkrag en eindelik met ‘n broodmes doodgesteek is.

Ek moes petisies teken, my ondersteuning onderstreep, harder bid, boodskappe en video’s versprei, want die boodskap is duidelik: ons moet nou saam staan. Ons moet die oplossing vind.

Ek stem saam: drastiese stappe is nodig. Ek bid en skree en hoop saam: dis absurd. Die haat en wraaksug moet gekeer word en die vraag is HOE… Hoe gaan my swart hempie keer dat ‘n 56-jarige mielieboer se oë met ‘n pen uitgekrap word? Hoe gaan die raampie om my foto keer dat ‘n sesjarige haar pa moet sien doodbloei? Gaan dit net oor bewusmaking? Wel, ek is bewus. Vir ‘n geruime tydjie al.

Hoe keer ons regtig ‘n ongeletterde, irrasionele massa van meer as 35 miljoen wat deur ‘n ongeletterde, irrasionele, demokratiese diktator van hebsug en mag gedryf word? Ons kan nie hierdie oorlog op ons eie wen nie. Ons het nie die getalle nie. As die Verenigde Nasies erken dat massamoord ter sprake is, gaan hulle soldate met vliegtuie stuur om te… om te wat? Die boere op plase te beskerm? Die regering omver te werp? En dan? As die BBC en CNN berig oor die gruweldade aan die Suidpunt van Afrika, gaan die koeëls in onwettige wapens vassteek? Nee. MAAR…

Ek gaan my swart gewaad more dra. My hoof gaan hang en my hart gaan bloei. Ek weet nie wat die oplossing is nie. Ek voel uiters negatief, ontnugter, desperaat en wanhopig oor die hele situasie. So ek doen wat ek kan. Ek dra swart. Ek verander my profielfoto. Ek stuur boodskappe aan. Ek teken petisies. Want al is die eindelike doel en oplossing vir my steeds onseker, sal ek aanhou hoop. Hoop dat die Boer ‘n plan kan maak. Hoop dat die sin en rede en oplossing bestaan. En solank ons hoop, is die geveg nog nie verby nie.

 

 

 

Memorium

Ek het hom nie geken nie, tog het sy lewe my eie beïnvloed. Ek het hom nooit hoor lag en gesels nie, tog was sy stem ‘n klankgolf in my middeloor. Ek kan nie met eerlikheid getuig van sy vernuf met ‘n braaitang, sy vermoë as ‘n Oupa of sy geduld agter ‘n minibussie op die snelweg nie, maar die energie van sy bestaan het die wêreld ‘n beter plek gemaak.

Miskien het hy Saterdae vir die Bokke geskree. Die moontlikheid van ‘n voorliefde vir biltong is groot. Dalk het hy soms bruin skoene saam met ‘n swart belt aangetrek. Dalk was daar ‘n gaatjie in sy t-hemp. Dalk het hy nie die toiletsitplek laat sak, die handoek van die vloer af opgetel of sy koffiebeker kombuis toe gevat nie. Dalk het hy gesnork. Bier drink? Camel rook? Lelik praat? Ek weet nie. Miskien. Soms. Maak nie regtig ‘n verskil nie.

Ek is nie seker of jy ‘n tattoo van ‘n draak oor jou bors gedra het nie. Was jou Oakley’s vals? Het jy meer van KFC of Nando’s gehou? As jy gras gesny het, het jy Crocs gedra? Het jy ooit gras gesny? Wat was jou gunsteling kleur? Het jy Aquafresh of Colgate gebruik? Hoekom loof naasbestaandes jou durf en deursettingsvermoë? Hoekom het jy so onwrikbaar in die Bybel geglo? Hoe het jy jou vrou geliefd laat voel? Jou kinders sò selfversekerd? Hoekom het ek nooit moeite gedoen om jou te leer ken nie? Ek het uitgemis.

 

Jy was die Boer wat gisteraand op die plaas met ‘n panga doodgekap is. Jy was die Man wat onverwags onder in die myn inmekaargesak het. Jy was die Pa wat in die motor was wat onder die trok se wiele beland het. Jy was die Broer wie se longe onder narkose plat geval het. Jy was die Sakeman wat van die brug afgespring het. Jy was die Soldaat wat in Irak die vlag vir jou Vaderland gaan swaai het. Jy was die Boemelaar wat onder die brug gevind is. Jy was die Polisieman wat die koeël moes stuit om die seun te beskerm. Jy was die Kind van ‘n ma wat nooit weer dieselfde sal asem haal nie. En vandag is ek werklik spyt dat ek jou nie geken het nie. Ek salueer jou bestaan in my stil oomblik. Want ek lewe. Jy nie. Maar jy het ‘n verskil gemaak. En ek moet nog…

Die verskil

Daar is ‘n skrywer in elke asem. Nie noodwendig ‘n goeie skrywer nie, maar elkeen het tog ‘n storie om te vertel. Nie noodwendig ‘n opwindende of opbouende storie van oorwinning, oorkoming of oordadige sukses nie, maar uit elke dag spruit tog gebeure. Nie noodwendig interessante of opbouende gebeure nie, maar tog iets om om die braaivleisvure oor te vertel.

Uitgewers in Suid-Afrika sal mens maklik meedeel dat jou storie nie werklik uniek of besonder is nie. Kanker word daagliks oorwin. Kinders word weekliks gemolesteer. Egpare skei gereeld. Pleegsorg lewer gereeld suksesverhale op. Psigopate, skisofrene, pedofiele en Springbokondersteuners het almal geliefdes wat verstaan van pyn en hartseer. Uitgewers wil nie noodwendig die suksesbelewing verkleineer, die wonderwerk afkraak of die hoogtepunt van jou lewe in die asblik gooi nie, maar hulle het eintlik een doel: om geld te maak. Hulle doel is nie om werklik lewens te verander nie.

Die grootste droom op aarde word deur soveel as 90% van die populasie gedeel. Klein kindertjies wil stories oor drake en prinsesse skryf. Tieners wil met romantiese soetsappighede diabete die emmer laat skop. Jong werkendes reken hul wil die wêreld met hul kennis en insig verstom. Middeljariges wil die mensdom vertel van hul struwelinge om die suksesleer te klim. Bejaardes wil hul lewenslesse deel om seker te maak dat ander nie ook hul foute pleeg nie. Maar om ‘n boek te skryf sit nie in enige ou se broek? se pen? se hande? se persoonlike grimering nie. Enige suksesvolle skrywer (behalwe dalk daai antie wat oor vyftig skadu’s van grys geskryf het) sal jou gretig meedeel dat skryf ook maar werk is. Jy moet opstaan, voor die komper gaan sit en tik dat die sleutelbord kreun. Jou gedagtes wroeg met karakters, jou brein skommel met spelling en sintaks, leestekengebruik word heroorweeg en die tegniese aspekte van enige opstel of roman, word nooit in die hande van ‘n taalversorger alleenlik oorgelaat nie. Dit, terwyl jy die uitgewersmark se aanvraag in gedagte moet hou.

 

Vir elke gepubliseerde skrywer, is daar ‘n duisend wat afgekeur is. Agter die wat afgekeur is, is nog tienduisend wat nie die waagmoed het om die manuskrip in te stuur nie. Agter die wat die waagmoed verbeur, is nog ‘n honderd duisend wat nie eers nie gedagtes op papier kon sit nie.

Is ek negatief? Is ek ‘n doemprofeet? Is ek die moordenaar van drome? Glad nie. Ek was die persoon wat eers nie my gedagtes op papier kon pen nie. Toe het ek vir lank gehuiwer. Ek is afgekeur. Weggewys. Eindelik gepubliseer. En nou wil mense weet: hoe kan hulle ook?

Wat was die verskil vir my? Opstaan, afstof, weer probeer, uithou, aanhou, verby die cliché van deursettingsvermoë kyk. Skryf terwyl ek wag vir my lisensie, skryf terwyl die wasgoed was. Skryf terwyl ky borsvoed. Maak ‘n plan, skep tyd, doen dit net. Dit kan jóú verskil ook wees.

 

Jakaranda

In 1971 het die Jacaranda skeepsvrag gesink na byna twintig jaar van seevaart. Voor die herrie losgebars het rondom die radiostasie, het ek maar eintlik altyd die woord “Jakaranda” langs die pers bome in Pretoria geplaas. Op pad na die Universiteit toe, af met die destydse Koningin Wilhelminastraat, deur Brooklyn en Groenkloof, op die ritme van Jak de Priester se Sally Williams… dis waaraan Jakaranda my herinner het. Ek het nie eers kennis gedra van die Jacaranda nie.

Ek het myself eintlik voorgeneem om nie betrokke te raak by die hele “ek het ‘n puisie op my voorkop tiener-tantrum” uitlating van ‘n ene Tumi nie. Ek het hand op die bors belowe om nie deel te word van die “ek roep rassisme”-brigade wat deesdae onder elke molshoop kop uitsteek nie. In die nag lê ek wakker en forseer my vingers om nie dreigboodskappe uit te tik nie. In die dag byt ek my tong stukkend, want die wêreld het genoeg galbrakers en droomblasiebrekers.

Toe kom die pleidooi uit nie een nie, nie twee nie, maar drie oorde: sê tog net iets wat sin maak, want selfs die engele skud nou al kop vir die lawwigheid wat homself in die Jakarandastad afspeel. Ek kan egter nie hier voor my onskuldige rekenaar sit en duim suig, tande trek of spek skiet nie, so ek sal allermins myself as vryheidsvegter uitlaat. Vir navorsingsdoeleindes gaan luister ek na oom Martin en tannie Tumi se uitlatings. Ek lees die briewe van Solidariteit, Steve en die baas van die 94.2 FM. My oë rek soos ek Facebook raadpleeg en die radio- en skokgolwe tref my soos Wiskunde vir Zuma gepootjie het.

Pre-1994 was daar bordjies op publieke bankies: “Slegs blankes” en in 2017 hang die etiket om rassisme se nek: “Slegs swartes”. Die oomblik wat nie-swartes (let wel… nie net blankes nie) die woord “rassisme” gebruik, is ons ondankbaar, onvergenoeg, kwaad, onregverdig en sommer nog ‘n helse lys van byvoeglike naamwoorde wat my sommer nog meer de *plaas enige kragwoord van keuse hier* in maak. Dis asof die “voorheen benadeeldes” nou alleenmandaat verkry het op die seepboksie in die media en waag die nie-swartes dit om Spur te boikot en Jakaranda af te skakel, is ons kleinsinnig, hardkoppig en intellektueel gestrem. Maak Tumi die verklaring dat sy “pro-swart” is, kry sy staande ovasie vir die regte waarin sy so sterk glo. Eintlik kort sy net ‘n moerse ovulerende klap. (Ek weet nie regtig wat sò klap sou behels nie, ek stel myself maar voor dat haar eierstokke ook sal draai in die proses)

Ek bly in die woestyn. Ek luister selde na Jakaranda. Ek het ‘n langer as ‘n dekade gelede by Eric Barnard meubels gekoop. Ek eet nie by die Spur nie, want die naaste een is 14 876 km van ons huis af. Ek wou nie iets sê oor hierdie insident wat almal so op hol het nie. Maar Suid-Afrika bly my wêreld en hierdie is my stem. My stem wat MAG tel. My stem wat pro-lewe is. Pro-Afrikaans. Pro-vooruitgang. Met elke pro- word nie noodwendig geïmpliseer dat ek anti-dood, anti-Engels of anti-sentimenteel is nie. Tog is almal so sensitief soos bababoudjies as tande gesny word. Tumi, jy het die verkeerde bul by die horings gepak. Jy het jouself nie goed uitgedruk nie, wat nogal ironies is as mens in ag neem jy verdien jou brood en botter met jou woordvernuf. Ek ken jou nie persoonlik nie, maar ek hou nie van jou houding nie. Ek dink Martin verdedig sy spanmaat sonder ruggraat vir sy eie opinie. Ek neem hom nie kwalik nie… werk is skaars vir blanke mans bo dertig in Suid-Afrika. Werk is egter ook skaars vir swart mans bo dertig in Suid-Afrika. En bruin mans. Almal se bloed is rooi. Almal se mae grom as hulle honger raak. Almal soek ‘n ordentlike dokter en ‘n skoon hospitaal in ‘n noodgeval. In die binnekant is ons almal mens en die wat nie sò glo nie, is dalk self nie.

Aan die hoogheiliges wat in die Kaap sit en wyn drink, koppe skud vir die Gautengers se humeure wat los is en dink dit gebeur nie met julle nie… julle sit maar net in die eksklusiewe suites… op die top dek… van die Jacaranda… wat stadig maar seker besig is om te sink. Miskien, net miskien, as almal die spreekwoordelike radio afsit, sal ons die noodkrete van ver af kan hoor.